تجمع آبهای سطحی ناشی از بارندگیهای شدید، ذوب شدن برف یا شیببندی نامناسب محوطه، یکی از دغدغههای اصلی صاحبان خانهها و ویلاها است. آب راکد در حیاط زیبایی بصری فضا را از بین میبرد و به مرور زمان موجب فرسایش خاک، آسیب به فونداسیون و شالوده ساختمان، نشست دیوارها و رشد انواع قارچ و کپک در محیط میشود. برای حل این مشکل، طراحی و اجرای یک سیستم زهکشی سطحی کارآمد بهترین و مطمئنترین راهکار برای هدایت آبهای اضافی به خارج از محدوده مسکونی است.
ارزیابی محوطه و برنامهریزی پیش از نصب
پیش از شروع هرگونه عملیات اجرایی، بررسی دقیق وضعیت حیاط اهمیت بالایی دارد. ابتدا باید نقاط پست و کمارتفاع حیاط که پتانسیل بیشتری برای تجمع آب دارند شناسایی شوند، گام بعدی تعیین شیب زمین است. برای عملکرد صحیح زهکش سطحی، جریان آب باید به صورت طبیعی و با نیروی ثقل به سمت کانال هدایت شود. به همین دلیل ایجاد شیب حداقل 1/8 اینچ به ازای هر فوت، که تقریباً معادل با شیب 1 درصد است، در مسیر کانالها الزامی است.
پس از ارزیابی شیب، انتخاب نوع زهکش مناسب اولویت دارد، زهکشهای ترانشهای یا کانالهای پیشساخته هدایت آب، انتخابی ایدهآل برای فضاهای وسیع هستند در حالی که زهکشهای خطی بیشتر در امتداد مسیرهای عبور خودرو، پیادهروها یا حاشیه پاسیوها نصب میشوند. مسیر نهایی خروجی آب نیز باید به دقت مشخص شود. این مسیر میتواند به چاههای جذبی، شبکههای فاضلاب شهری یا خروجیهای طبیعی آب در خارج از ملک منتهی گردد.
راهنمای گام به گام مراحل نصب زهکش سطحی
انواع روش های زهکشی ساختمانی و غیره جزئیات متعددی دارند اما به طور کلی همگی از یک اصول پیروی می کنند. اجرای این پروژه شامل مراحل فنی و دقیقی است که باید به ترتیب زیر پیادهسازی شوند:
علامتگذاری و حفاری مسیر کانال
در اولین قدم، با استفاده از ریسمان کار و پایههای چوبی، مسیر دقیق عبور کانالها بر روی زمین علامتگذاری میشود. سپس با استفاده از بیل یا تجهیزات حفاری، ترانشهای به عرض تقریبی 6 تا 12 اینچ حفر میگردد. عمق مناسب برای این ترانشه معمولاً بین 8 تا 12 اینچ در نظر گرفته میشود تا فضا برای زیرسازی و قرارگیری بدنه کانال به طور کامل فراهم باشد. در طول فرآیند حفاری، باید تمامی سنگهای تیز، ریشه درختان و زبالههای کف کانال کاملاً پاکسازی شوند. اگر مانعی سر راه بود نگران نشوید نصب لوله زهکشی PVC را در اطراف موانع نیز امکان پذیر است ومی توانید از روش های دور زدن مانع استفاده کنید.
آمادهسازی بستر و نصب کانال زهکشی
پس از اتمام حفاری، بستر کانال باید محکم و تراز شود، برای ایجاد یک پایه پایدار و جلوگیری از نشستهای بعدی، یک لایه به ضخامت 2 تا 3 اینچ از شن نخودی یا ماسه شسته در کف ترانشه ریخته و کاملاً کوبیده میشود، سپس کانالهای پیشساخته به آرامی درون ترانشه قرار میگیرند، با استفاده از تراز دستی، شیب کانال در طول مسیر بررسی میشود تا اطمینان حاصل شود که به سمت خروجی تمایل دارد، در نهایت قطعات مختلف کانال با بستها و رابطهای مخصوص به یکدیگر متصل و آببندی میشوند.
اتصال لولههای انتقال و پر کردن ترانشه
پس از استقرار کانالها، لولههای زهکشی از جنس پلی اتیلن یا پی وی سی به بخش خروجی کانال متصل میشوند. این لولهها نیز باید دارای شیب کافی به سمت نقطه تخلیه نهایی باشند. پس از اطمینان از صحت اتصالات، فضای خالی دو طرف کانالها با خاک فشرده یا بتن پر میشود تا از جابجایی داکتها تحت بارهای وارده جلوگیری به عمل آید، توصیه میشود لبه بالایی گریتینگ کانال حدود 2 میلیمتر پایینتر از سطح تمامشده حیاط باشد تا آب به راحتی به درون آن سرریز شود.
یکی از مهمترین فاکتورها در خرید و نصب زهکشهای سطحی حیاط که بیشتر مجریان به آن توجه کافی ندارند؛ انتخاب کلاس وزنی گریتینگ (درپوش) کانال است. گریتینگها بر اساس استاندارد اروپایی EN1433 به کلاسهای مختلفی تقسیم میشوند. برای پیادهروها، حیاطهای مسکونی کمتردد و فضاهای سبز، خرید گریتینگهای کلاس A15 با تحمل بار 1.5 تن کافی است اما اگر مسیر زهکش از مقابل در پارکینگ یا محل عبور خودروها میگذرد. حتماً باید از کانالهایی با گریتینگ کلاس B125 که توانایی تحمل بار تا 12.5 تن را دارند استفاده شود تا در اثر عبور خودرو دچار شکستگی و آسیب نشوند.
تست، راهاندازی و اصول نگهداری سیستم
پس از پایان مراحل نصب، برای اطمینان از صحت کارکرد سیستم، مقدار زیادی آب با فشار درون کانالها ریخته میشود. در این مرحله سرعت تخلیه آب و عدم وجود هرگونه نشتی یا تجمع آب در مسیر بررسی میشود. اگر جریان آب کند باشد، باید مجدداً شیب مسیر یا وجود انسداد در لولهها مورد ارزیابی قرار گیرد.
برای حفظ کارایی سیستم در طولانیمدت، برنامهریزی برای نگهداری دورهای ضروری است. برگهای پاییزی، گل و لای و زبالههای معلق همواره تمایل دارند منافذ درپوشها را مسدود کنند، بنابراین تمیز کردن منظم توریها و شستشوی داخل کانالها با فشار آب به ویژه قبل از شروع فصل بارندگی، عمر مفید سیستم زهکشی حیاط را تضمین خواهد کرد.
سوالات متداول
- آیا میتوان آب باران حیاط را به فاضلاب خانگی متصل کرد؟
خیر، در اکثر قوانین شهرداری اتصال آب باران به سیستم فاضلاب بهداشتی به دلیل سرریز شدن چاهها ممنوع است و آب باید به چاه جذبی مخصوص باران یا کانالهای سطحی شهری هدایت شود.
- چه جنسی برای کانالهای پیشساخته حیاط مناسبتر است؟
کانالهای ساختهشده از پلیپروپیلن (PP) با گریتینگهای پلیآمید یا یو پی وی سی به دلیل مقاومت بالا در برابر تابش خورشید، عدم زنگزدگی و قیمت مناسب، بهترین گزینه برای محیطهای مرطوب هستند.
- چگونه میتوان مانع از شکستن کانال در اثر تردد خودرو شد؟
با انتخاب درپوشهای چدنی یا کامپوزیتی با کلاس وزنی مناسب (B125) و ملاتریزی بتنی قوی در دور تا دور کانال هنگام نصب، مقاومت مکانیکی داکت به حداکثر میرسد.
